TARİHİ HANPINARI ÇEŞMESİ

VE KİTABESİ 100 YAŞINDA

Mehmet TOPAL

Gazeteci/Yazar

Halkla İlişkiler Uzmanı

Elazığ - Malatya karayolu 7.inci kilometresinde bulunan HANPINARI ÇEŞMESİ’nin 100 yıllık tarihi bir geçmişe sahip olduğu ortaya çıktı. Çeşmenin üzerinde bulunan kitabesi, 2000 yılında Elazığ Müftülüğü tarafından konunun uzmanlarına okutularak  bugünkü Türkçe’ye çevrildi.

Kitabenin tercümesini yapan Uzman Cahit Kent, Hanpınarı Çeşmesi’nin Rumi 1322’de o devrin Valisi Hasan Beğ tarafından aslına uygun olarak onarıldığını, çeşmenin ise daha önceden Zehra Hanım isminde bir bayanın oğlu tarafından yapıldığını belirtti. Hanpınarı Çeşmesi’ndeki kitabenin ise İmam Efendi’nin Halifesi ve o devrin Başkatibi, Harput’lu Hazmi Efendi tarafından yazıldığı kaydedildi.

Elazığ-Malatya karayolunun 7.nci kilometresinde bulunan Mis Holding Merkez Binasının karşısındaki bu çeşmenin içerisinde bulunduğu terkedilmiş ve bakımsız durumunu hemen Elazığ Belediye Başkanlığı, Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü ve Elazığ Müftülüğüne bildirdim. Üzerindeki kitabesinden Hanpınarı Çeşmesi’nin zaten tarihi bir çeşme olduğu açık ve net bir şekilde görünüyordu. Ancak çeşmenin yakın ve uzak çevresi tam bir rezalet durumundaydı. Akşamcılar bu çeşme başını mesken tutup epeyce pis ve hor kullanmışlardı. Burasının acilen temizlenmesi gerekiyordu. Bu çalışmaya ilk desteği veren Elazığ Belediye Başkanlığı’nın katkıları sayesinde önce çeşmenin çevresinin temizlenmesini ve yeniden düzenlenmesini sağladık.

HANPINARI ÇEŞMESİ KİTABESİ’NİN TÜRKÇESİ 

 Vali-i  ali Hasan Beg kim lisan-ı ammeyi,

Zat-ı  fa’ali  için  ceddatına huvan (hon) eyledi,

Fikr-i pakinden çıkan asar-ı adl-ı  rafeti,

Fıtrat-ı ulvisini  ısbat-ı  ilan eyledi.

İşte seyret cevher-i  pakindeki  ulviyyeti,

Kim bu hayratıyle de  izhar-ı ityan eyledi.

Bu harabe çeşmeyi lutfiyle  tecdid ettirip,

Ruhi ibn-i Hz.Zehra’yı  handan eyledi.

Her su içen “Hazmi”ya böyle okur tarihini,

Vali Beg bu halka pek ali bir ihsan eyledi. (1)

 (1322 )

Hazmi Kimdir?

Fırat Üniversitesi Öğretim Görevlisi Hayrettin Ayaz, 1998 yılında Elazığ Kültür ve Yardımlaşma Derneği yayınları arasında çıkan  “Hazmi Divanı” adlı eserinin 12 ve 18.inci sayfasında  o ünlü;

    “Baloş, Baboş iki meftun-i şöhret

    Kazara oldular Mebus-ı millet

    Görenler bu iki çaylağı helbet

     Dediler, seçime, meb’usa lanet !..”

dizelerinin sahibi Şair Hazmi’yi ( 1856-1928) şöyle anlatmaktadır:

“Harput’ta 1856 yılında doğdu. Tahsiline Mahalle Mektebinde başladı. Eğitimini Medresede sürdürdü. Sekiz yıllık medrese eğitiminden sonra memuriyete başladı. Elazığ, Ergani, Keban Adliyeleriyle, Köy Hizmetlerinde katiplik ve Başkatiplik yaptı. Harput’ta iki dönem Belediye Başkanlığı görevinde bulundu. Askeri Rüşdiye, Harput Darül Hilafe Medresesi ile İmam-Hatip Mektebinde Türkçe, Farsça, İmla, Edebiyat, Malumat-ı Hukukiye ve Medeniye dersleri öğretmenliği yaptı.

Dönemin Malatya Mutasarrıfı ile Arapkir Kaymakamının yolsuzluklarını araştırmakla görevlendirildi. 1911 yılında İmam Efendi ile Hacca gitti. 1920’de memuriyetten emekliye ayrıldı. 1928 yılında Harput’ta vefat etti.

Hazmi Efendi’nin şiirinde dikkat çeken bir diğer hususta tarih düşürme sanatındaki ustalığıdır. Vefat hadiseleri başta olmak üzere, yörede yeni inşa edilen veya onarılan kimi yapılara düşürdüğü tarih kıtaları divanında ayrı bir bölüm halinde yer almaktadır.

Mesala bugün kent merkezinin sınırları içinde yer alan, ancak şairin yaşadığı dönemde ana şosenin üzerinde bir konak-menzil mahallinde bulunan Hanpınarı (halk arasında Hanpaharı)’nın Vali Hasan Bey tarafından onarılması üzerine, Hazmi (FA’İLATÜN  FA’İLATÜN  FA’İLATÜN   FA’İLÜN ) aruz ölçüsündeki şu tarih kıtasını yazmıştır;

HANPINARI ÇEŞMESİ KİTABESİ’NİN ASLI 

VALİ-İ ALİ HASAN BEG KİM LİSAN-I AMMEYİ

ZAT-I FA’ALİ İÇİN CİDDEN SENA-HAN EYLEDİ

FİKR-İ PAKİNDEN ÇIKAN ASAR-I ADL U RE’FETİ

FITRAT-I’ ULVİSİNİ İSBATÜ İ’LAN EYLEDİ

İŞTE SİRAYET-İ CEVHER-İ PAKİNDEKİ ULVİYETİ

KİM BU HAYRATIYLA DA İZHAR Ü İTYAN EYLEDİ

BU HARABE ÇEŞMEYİ LÜTFÜYLE TECDİD ETTİRİP

RUH-I İBN-İ HAZRET-İ ZEHRA’YI HANDAN EYLEDİ

HER SU İÇEN HAZMİYA BÖYLE OKUR TARİHİNİ

VALİ BEĞ BU HALKA PEK ALİ BİR İHSAN EYLEDİ.

Bir asrı aşkın bir zamandan beri ayakta durmaya çalışan Hanpınarı Çeşmesi’nin bizden sonraki kuşaklara kültür mirası olarak kalması gerekiyor. Hanpınarı Çeşmesi’nin daha nice yüzyıllar yaşaması ve çevresinin Elazığ’a yaraşır bir şekilde düzenlenmesi, canlı tarih görevini yerine getirebilmesi için Elazığ Belediye Başkanlığı’nın ve Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü’nün bundan sonra bu alanda daha kalıcı ve daha koruyucu hizmetlere imza atmaları gerekmektedir.

Kendilerinden bu ilgiyi istiyor ve bekliyoruz.